RYS HISTORYCZNY GMINY MICHAŁOWICE Prehistoria Gmina Michałowice obfituje w liczne ślady obecności człowieka, który zasiedlał ten obszar już od czasów najdawniejszych. Wśród czynników warunkujących intensywną penetrację tego terenu wymienić należy korzystne warunki naturalne: szeroka, łagodna dolina rzeczna, żyzne gleby lessowe, łatwy dostęp do wody, obfitość lasów, zwierzyny łownej i ryb, a także usytuowanie w sąsiedztwie terenów jurajskich, gdzie wydobywano krzemień, a później w sąsiedztwie metropolii krakowskiej. Najstarsze stanowiska, potwierdzające obecność człowieka w dolinie Dłubni pochodzą z mezolitu (środkowa epoka kamienia 8000-4500 B.C.). Odkryto jej w górnym biegu rzeki. W późniejszych okresach omawiane tereny podlegały silnemu ludzkiemu oddziaływaniu gospodarczemu. Szczególnie tereny na południowym skraju Wyżyny Krakowskiej (dolny bieg Dłubni) znalazły się w zasięgu trwałego osadnictwa rolniczego. Obszar ten został przekształcony i pozbawiony dużej części lasów. W XIII/XII w. p.n.e. pojawiają się w dolinie Dłubni osady kultury „łużyckiej”. Na wschód od wapiennej Wyżyny Jurajskiej, pomiędzy dorzeczami Dłubni i Nidy rozciągała się kraina odpowiadająca oczekiwaniom ówczesnych osadników. Żyzne, łatwe w uprawie gleby lessowe zapewniały im podstawowe źródło utrzymania: produkcję zbóż. Dorzecze Dłubni wyznaczało wschodnią granice obszaru zamieszkiwania ludów „kultury łużyckiej”. Na przełomie er wyodrębnił się obszar zwartego osadnictwa nad Dłubnią, w tym także na terenie obecnej Gminy Michałowice. W pierwszej połowie III w. na omawianym terenie pojawili się Celtowie. Ich kultura reprezentowała znacznie wyższy poziom w stosunku do kultury ludów miejscowych. Celtowie ulepszyli uprawę ziemi, produkcję żelaza i garncarstwo, posługujące się do wyrobu ceramiki kołem. Średniowiecze Urodzajna, lessowa dolina Dłubni już w VIII w. była terenem stałego osadnictwa. Wzdłuż tej rzeki z końcem XII wieku znajdowało się co najmniej 8 osad, określanym jednym terminem Dłubnia. Dały one początek wsiom: Michałowice, Imbramowice, Iwanowice, Sieciechowice, Raciborowice, Ściborzyce, Kantorowice, Małoszyce, które noszą wyłącznie nazwy patrymoniczne. Założycielami tych osad była prawdopodobnie rodzina Awdańców, pochodzenia nordyckiego. To właśnie komes Michał Awdaniec był protoplastą nazwy Michałowic. Największy przyrost osad w dolinie Dłubni nastąpił w okresie od połowy XIII do końca XIV w. , co jednak wiąże się nie tyle z ożywiona akcją kolonizacyjną, ile raczej z pojawieniem się ksiąg sądowych, rejestrujących całą sieć ówczesnych osad. W XV w. główna sieć osad jest już w pełni ukształtowana.
Tabela z chronologicznym wykazem powstawania osad nad Dłubnią, z terenu Gminy Michałowice, zawierająca najwcześniejszą wiadomość o poszczególnych osadach oraz ich przynależność.
NAZWA DATA ŹRÓDŁOWA PRZYNALEŻNOŚĆ Michałowice 1198 duchowna, potem szlachecka Raciborowice 1230 szlachecka, potem duchowna Młodziejowice 1355 szlachecka Wilczkowice 1374 szlachecka Masłomiąca 1379 szlachecka Kończyce 1393 szlachecka Książniczki 1398 duchowna
W kolejnych wiekach obszary dzisiejszej Gminy Michałowice pozostawały w równiej mierze w rękach kościelnych i szlacheckich. Przeplatały się kilkuwioskowe kompleksy włości kościelnych i szlacheckich. Osady w środkowym biegu - z wyjątkiem Michałowic, które były prepozytem bożogrobców z Miechowa – były własnością szlachecką, a właścicielem wsi dolnego biegu Dłubni (Raciborowice) była kapituła krakowska. To właśnie w Raciborowicach proboszczem był słynny historyk Jan Długosz, który zresztą ufundował istniejącą do dziś świątynię. Świadczą o tym m.in. liczne w kościele kartusze z głową żubra - herbem Długosza. Łękawica - herb rodziny Awdańców, założycieli Michałowic Wieniawa - herb Jana Długosza, proboszcza parafii Raciborowice W średniowieczu na terenie Gminy Michałowice bardzo intensywnie rozwijał się przemysł i rolnictwo. Zjawisku temu sprzyjała bliskość Krakowa, który będąc dużym ośrodkiem miejskim i skupiskiem znacznej liczby mieszańców stanowił bardzo chłonny rynek zbytu dla żywności i innych dóbr. Na opisywanym terenie istniały następujące udokumentowane obiekty przemysłowe: młyny zbożowe: Raciborowice, Młodziejowice, Michałowice, Wilczkowice papiernie: Młodziejowice, Wilczkowice Ponieważ nurt rzek był w dawnych czasach podstawowym źródłem energii, można założyć, że w Dolinie Dłubni istniało znacznie więcej obiektów przemysłowych. Przypuszczalnie występowały tu również olejarnie, ślusarnie i folusze. W większości wsi działały również kuźnie oraz karczmy, a w niektórych browary. Czasy nowożytne W roku 1756 Zakon Bożogrobców z Miechowa utracił Michałowice, które zostały zaliczone do beneficjum królewskiego. W 1788 roku na wieczyste posiadanie otrzymał Michałowice Hugo Kołłątaj. W zamian zobowiązany był płacić roczny czynsz na rzecz Akademii Krakowskiej. Drewniany dworek Kołłątaj znajdował się nieopodal do dziś istniejącego, murowanego dworu. Po wygranej bitwie pod Racławicami w 1793 roku przez Gminę Michałowice przechodził Tadeusz Kościuszko ze swoimi Kosynierami, by założyć obóz w Bosutowie, sąsiadującym z Młodziejowicami. Po upadku Powstania Kościuszkowskiego Michałowice zostały włączone do Austrii, a właściciel wsi Hugo Kołłątaj, za popieranie Powstania, został osadzony w więzieniu w Ołomuńcu. Zmarł w 1812 roku, a Michałowice odziedziczyła hrabina Maria z Kołłątajów Krasicka, która była posiadaczem Michałowic do roku 1875. W czasie walk napoleońskich Michałowice zostały włączone do Księstwa Warszawskiego (1809 r.). Po upadku Napoleona, na Kongresie Wiedeńskim zapadły decyzje, w wyniku których Michałowice stały się częścią zaboru rosyjskiego. Raciborowice wchodziły w skład Rzeczpospolitej Krakowskiej, a po jej likwidacji, zostały wcielone do zaboru austriackiego (Galicja). Ze względu na graniczne położenie Ziemi Michałowickiej, utworzono komorę celną (1815 r.). Początkowo znajdowała się ona w Wilczkowicach, a w 1838 roku została przeniesiona do Michałowic. Administracyjnie Michałowice należały do powiatu miechowskiego i guberni radomskiej, a następnie (od 1860 r.) - kieleckiej. Austriacka komora celna w Michałowicach W roku 1866 została utworzona Gmina Michałowice. W jej skład wchodziły następujące wsie: Michałowice, Garlica, Kończyce, Kozierów, Książniczki, Masłomiąca, Młodziejowice, Sieborowice, Więcławice, Wilczkowice, Wola Więcławska, Wola Zachariaszewska, Zagórzyce, Zdzięsławice, Zerwana. W czasie walk o niepodległość na początku XX w. w przez Michałowice prowadziła trasa I Brygady Kadrowej Józefa Piłsudskiego, która wyruszyła z ul. Oleandry w Krakowie dnia 6 sierpnia 1914 roku. Na Komorze w Michałowicach zostały obalone słupy graniczne. By uczcić to wydarzenie w przysiółku Komora umieszczono pamiątkowy obelisk.